layout-wrota-lipiec2014-tlo-pustakostka

promocja.

layout-wrota-lipiec2014-przestrzen

mowiaca przegladarka 

 

wrotapodkarpackie.pl

layout-wrota-lipiec2014-tlo-wrota-glowna

layout-wrota-lipiec2014-tlo-przedmiot-puste

 

Szkło Podkarpackich Hut

W ramach projektu Centrum Dziedzictwa Szkła, realizowanego przez miasto Krosno, a mającego na celu stworzenie konkurencyjnego i innowacyjnego produktu turystycznego o charakterze unikatowym i ponadregionalnym, opierającego się na bogatej tradycji produkcji szkła w Krośnie, zmodernizowano wystawę stałą Muzeum Podkarpackiego w Krośnie, partnera projektu.

Wystawa SZKŁO PODKARPACKICH HUT

Szkło budzi zachwyt od kilku tysięcy lat. W dobie obecnej jest tworzywem bardzo popularnym i nie ma dziedziny życia, w której nie miałoby zastosowania. Prace nad jego doskonaleniem i przystosowaniem do różnych celów trwają od początku jego istnienia do chwili obecnej. Wystawa udostępniona zwiedzającym od 15 grudnia 2011 r. ma na celu zaprezentowanie krośnieńskiego dziedzictwa szklarskiego oraz przedstawienie zarysu historii wytwórstwa szkła. Na wystawie zgromadzono eksponaty szklane o charakterze dekoracyjno-użytkowym i artystycznym. Ekspozycję uzupełniają zdjęcia, archiwalia i grafiki przedstawiające historię szklarstwa od czasów starożytnych do końca XX wieku.

Początki wytwórczości szkła na ziemiach polskich należy datować na X wiek, co wykazały badania archeologiczne prowadzone na wyspie Wolin. Kolejne ośrodki szklarskie powstawały w Opolu, Kruszwicy, Poznaniu, Szklarskiej Porębie i we Wrocławiu. Poza największymi ośrodkami szklarskimi działały liczne tzw. huty leśne, wytwarzające zielonkawe i dość prymitywnie zdobione szkło. Rozwój gospodarczy Polski w XVI – XVIII wieku i wzrost zapotrzebowania na szkło przyczyniły się do powstania wielu hut w dobrach królewskich, kościelnych i posiadłościach szlacheckich. Do najbardziej renomowanych należała manufaktura Radziwiłłów w Urzeczu oraz huty szkła w Nalibokach, Lubaczowie i Cudnowie. Wytwarzały one m.in. kryształowe lustra, żyrandole i charakterystycznie zdobione szkło stołowe. Z 1785 roku pochodzi pierwszy polski podręcznik technologii produkcji szkła, wydany przez Polską Oficynę Wydawniczą w Berdyczowie (Małopolska Wschodnia), opracowany przez Józefa Torzewskiego pt. „Rozmowa o sztukach robienia szkła, palenia potaszów”. W zaborze austriackim huty zakładali właściciele ziemscy, oddając je w dzierżawę. Były to małe zakłady produkujące na potrzeby rynku lokalnego, bazujące na własnym surowcu i darmowej pracy pańszczyźnianej. Tego rodzaju huty powstały również na Podkarpaciu w miejscowościach: Olchowiec k. Sanoka, Strusoklęski k. Dukli, Krempna k. Żmigrodu i na początku XIX wieku w Polanach i Borownicy k. Sanoka. Były to małe huty złożone z kilku prostych szop wykonanych z bali i tarcicy. W jednej z szop był piec szklarski, w którym wytapiano szkło z piasku i soli alkalicznych. Huty takie powstawały w niedalekiej odległości od siebie i osiągały pewną specjalizację, najczęściej w produkcji szkła stołowego i okiennego. Wzmożony rozwój polskiego przemysłu szklarskiego nastąpił dopiero w XX wieku po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Powstały wtedy liczne huty szkła, głównie na południu kraju. Budowę huty szkła w Krośnie rozpoczęto w roku 1923, a już 24 stycznia 1924 roku ruszyła produkcja. Była ona własnością spółki akcyjnej Polskie Huty Szkła z Krakowa. Pierwsi hutnicy przybyli do Krosna z Żółkwi, Piotrkowa Trybunalskiego oraz śląskich hut szkła. Asortyment produkowanych wyrobów był zróżnicowany, od szkieł użytkowych po oświetleniowe.

W okresie okupacji niemieckiej nadzór nad zakładem sprawował dr Oskar Happak. Firma otrzymała nazwę POLNISCHE GLASHÜTTEN AKTIENGESSELSCHAFT KROSNO. W 1944 roku zabudowania fabryczne zostały spalone przez wycofujących się Niemców. Hutnicy szklarze odbudowali zakład i już w styczniu 1945 roku powstawały pierwsze produkty - szkiełka do lamp naftowych. W 1958 roku rozpoczęła produkcję Huta Szkła Technicznego POLANKA, która wraz z Zakładem Szkła Gospodarczego KROSNO stworzyła jedno przedsiębiorstwo pod nazwą KROŚNIEŃSKIE HUTY SZKŁA. W następnych latach zakład wchłonął nowo powstające fabryki: dwie huty szkła gospodarczego KROSNO II (1962), funkcjonującą od 1928 roku Hutę Szkła Technicznego w Jaśle (1967), KROSNO III (1970) oraz Zakład Włókna Szklanego (1971). Od 1968 roku na terenie Podkarpacia powstały liczne prywatne huty wytwarzające szkło użytkowe, dekoracyjno-użytkowe i artystyczne.  Jako pierwsza swoją działalność rozpoczęła Huta Szkła Artystycznego J. D. M. KAZANA s.c. w Dobieszynie.

W następnych latach powstawały: Huta Szkła TARNOWIEC INCO-VERITAS  w Tarnowcu, Huta Szkła Gospodarczego KAMA w Brzozowie, Huta Szkła JÓZEFINA w Krośnie, Firma Produkcyjno-Handlowa STYLMARK s.c. w Krośnie, Zakład Wytwarzania Szkła Gospodarczego s.c. w Rogach, Huta Szkła Ozdobnego MAKORA w Krośnie, DECO-GLASS Sp. z o. o. w Krośnie, Huta Szkła ARTIS w Szebniach, MINIATURY SZKLANE w Krośnie, Huta Szkła Artystycznego i Gospodarczego SABINA Sp. z o.o. w Rymanowie, Huta Szkła MARITO w Iwoniczu, Huta Szkła Artystycznego GALICJAN w Tarnowcu, Huta Szkła JUSTYNA s.c. w Sanoku, Wytwórnia Szkła Artystycznego POLSKIE SZKŁO s.c. w Żarnowcu, VILLA Glass Studio w Krośnie, Huta Szkła MIKA GLASS w Krośnie, Pracownia Artystyczna Stanisława Mola w Krośnie, Galeria Autorska OCZY SZKŁA w Krośnie, Pracownia Szkła Artystycznego DECOR w Krośnie, GLASMARK s. z o. o. w Krośnie, Pracownia Artystyczna Mateusza Maraja w Odrzykoniu, Pracownia Artystyczna Bronisława Gieferta w Łężanach oraz Glass Studio Habrat w Krośnie.

 

Od około pięćdziesięciu lat większość wyrobów Krośnieńskich Hut Szkła trafia na rynki całego świata. Przy ich powstawaniu zaangażowana jest kadra doskonałej klasy artystów, projektantów, zdobników szkła, a także hutników i technologów. Są oni gwarantem kontynuacji bogatych tradycji szklarskich na naszym terenie. Większość wyrobów realizowana jest w szkle sodowo-wapiennym, potocznie zwanym gospodarczym. Wytwarzane są metodą ręcznego formowania, najstarszym sposobem znanym w hutnictwie szkła. Ten sposób formowania wymaga od hutnika dużej znajomości właściwości mas szklanych w trakcie ich stygnięcia. Opanowanie tej sztuki pozwala zdobić wyroby podczas ich formowania, tzw. metodami hutniczymi.

Muzeum Podkarpackie w Krośnie od 1960 roku - jako jedna z nielicznych placówek w Polsce - gromadzi szkło współczesne. W zbiorach Działu Historii Szkła i Przemysłu Szklarskiego główne miejsce zajmują eksponaty i archiwalia pochodzące z Krośnieńskiej Huty Szkła oraz hut działających na terenie Podkarpacia. Prezentowane na wystawie wyroby szklane są wynikiem wieloletnich doświadczeń i efektem niepowtarzalnej fascynacji szkłem. Wystawa SZKŁO PODKARPACKICH HUT jest doskonałym świadectwem wysokiego poziomu, a także ciągłego rozwoju i postępu szklarstwa funkcjonującego na terenie „Podkarpackiego Zagłębia Szklanego”.

Tekst i fot. Krzysztof Gierlach