layout-wrota-lipiec2014-tlo-pustakostka

promocja.

layout-wrota-lipiec2014-przestrzen

mowiaca przegladarka 

 

wrotapodkarpackie.pl

layout-wrota-lipiec2014-tlo-wrota-glowna

layout-wrota-lipiec2014-tlo-przedmiot-puste

 

Cerkiew w Jarosławiu i ikona "Brama Miłosierdzia"

Podkarpacie to kraina cerkwi – to właśnie w południowo-wschodnim regionie naszego kraju zachowało się ich najwięcej w Polsce. Są to przede wszystkim perły architektury drewnianej, ale warto pamiętać także o nielicznych zabytkowych murowanych kościołach obrządku wschodniego. Wśród nich na uwagę zasługuje cerkiew konkatedralna w Jarosławiu. Chociaż dzisiejszy wygląd zawdzięcza głównie  przebudowie na początku XX wieku, świątynia swoją historię pisze od pocz. XVIII stulecia. Wówczas to na terenie dawnego zamku Ostrogskich rozpoczęto w 1717 r. budowę cerkwi parafialnej pw. Przemienienia Pańskiego. Do jej budowy użyto materiałów ze zrujnowanej siedziby książęcej. Zamek uległ z czasem znacznemu zniszczeniu, poddano go rozbiórce, a część materiału posłużyła właśnie do budowy cerkwi. Rokokowa świątynia została poświęcona 27 VIII 1747 r. przez biskupa greckokatolickiego Onufrego Szumlakowskiego. Zakończenie prac stało się możliwe dzięki pomocy finansowej ówczesnego burmistrza Jarosławia Eliasza Wapińskiego i jego żony Pelagii z Onyszkiewiczów.

W jednonawowej świątyni nakrytej kopułą miejsce swe znalazła ikona Matki Bożej, zwana „Bramą Miłosierdzia”, przeniesiona z cerkwi pw. Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny. Ikona powstała najprawdopodobniej przed 1640 r. i niemal od razu zasłynęła cudami. Źródła historyczne podają, że już w 1772 r. obwieszona była wotami poświadczającymi wiarę w jej moc. W XVIII stuleciu dwukrotnie ją restaurowano (czyli jak to było wówczas we zwyczaju - przemalowywano). Kiedy zawisła w nowej cerkwi, założono tzw. Księgę cudów, w której zapisywano przypadki łask otrzymanych za jej pośrednictwem. Sława ikony dotarła do Rzymu, gdzie kolejni papieże nadawali jej przywilej odpustów (Klemens XII, Klemens XIV, Pius VI). Ten ostatni 22 listopada 1779 r. wydał bullę papieską, w której uznał ikonę za cudowną i udzielił wiernym odwiedzającym jarosławską cerkiew pełnego odpustu. Starania o koronację cudownej ikony na prawie papieskim rozpoczęto w okresie międzywojennym. Jej gorącym orędownikiem był bł. Jozafat Kocyłowski (przemyski biskup greckokatolicki, uznany przez Ojca Świętego Jana Pawła II za męczennika). Niestety, II wojna światowa, deportacje ludności ukraińskiej, zdelegalizowanie kościoła greckokatolickiego w Polsce spowodowały, że sprawa upadła. Co się jednak odwlecze …. W 1993 r. starania podjął abp Jan Martyniak i doprowadził do tego, że papież Jan Paweł w 1996 r. podjął decyzję o koronacji obrazu. Msza Pontyfikalna wraz z koronacją ikony odbyła się 18 sierpnia tegoż roku na jarosławskim Rynku. Uroczystość zgromadziła kilka tysięcy wiernych z Polski i z zagranicy.

 W dniu 27 X 1912 r.  ordynariusz przemyskiej diecezji greckokatolickiej Konstanty Czechowicz dokonał poświęcenia odremontowanej cerkwi. Na jej wyposażenie składał się rzeźbiony ikonostas w którym umieszczono ikony z XVIII w.  Po lewej stronie nawy głównej znajdował się ołtarz Cudownej Matki Boskiej „Bramy Miłosierdzia”, a obok niego przywilej papieża Piusa VI z 1779 r. nadający ołtarzowi odpust na dzień 8 września. W zakrystiach umieszczono portrety jarosławskich proboszczów oraz przemyskich biskupów, krzyż z drzewa cedrowego i obrazy przedstawiające fundatorów cerkwi ¬– Wapińskich. W 1937 roku na murach cerkwi zaobserwowano pęknięcia, rozpoczęto więc działania zabezpieczające budynek świątyni. Prace te przerwał jednak wybuch II wojny światowej.

Po jej zakończeniu w wyniku Akcji „Wisła” wysiedlono ludność greckokatolicką z Jarosławia. W związku z brakiem wiernych i opiekunów, budynek cerkwi przestał spełniać dotychczasowe funkcje sakralne. Jak to bywało w podobnych przypadkach prowadzono w nim działalność gospodarczą,  doprowadzając go do całkowitej dewastacji.

W 1982 r. wierni rozpoczęli starania o zwrot cerkwi, zakończyły się one 7 kwietnia 1987 r. pełnym przejęciem budynku świątyni. W latach 1990–1993 odrestaurowano polichromię, ułożono nowe posadzki, a cały teren wokół cerkwi ogrodzono. Odnowioną świątynie poświęcił  bp Jan Martyniak przy współudziale ks. bp. Stefana Moskwy. Podczas tej uroczystości  cerkiew w Jarosławiu podniesiono do rangi kontkatedry.

Cerkiew, wybudowana na początku XVIII stulecia, w związku z zataczającą coraz większe kręgi sławą cudownej ikony, okazała się za mała dla coraz liczniej napływających pielgrzymów. Na początku XX wieku pod kierunkiem miejscowego architekta Mieczysława Dobrzańskiego świątynię odremontowano i rozbudowano. Ściany jej ozdobiono polichromią autorstwa Mychajła Bojczuka.Warto w tym miejscu poświęcić parę słów temu czołowemu twórcy ukraińskiej awangardy. Po odbyciu studiów w krakowskiej akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Leona Wyczółkowskiego przeniósł się do Paryża, gdzie stworzył indywidualny styl malarski, łączący geometryzację i tradycję malarstwa ikonowego. W okresie międzywojennym powrócił w rodzinne strony, wkrótce w Kijowie otworzył własną pracownię w Akademii Sztuki, gdzie studiował m.in. przedstawiciel łódzkiej awangardy Karol Hiller. Pod jego wielkim wrażeniem pozostawał też młody Jerzy Nowosielski.  Indywidualny styl Bojczuka, inspirowany malarstwem ikonowym, nazywano neobizantyńskim i porównywano do współczesnej mody na malarstwo nawiązujące do sztuki prymitywnej. Cenił go bardzo wysoko wybitny paryski krytyk  polskiego pochodzenia Guillaume Apollinaire de Kostrowitzky. Jego twórczość fascynowała młodych polskich malarzy, zarówno z uwagi na stosowane tradycyjne techniki malowania temperami, jak i specyficzny monumentalizm oraz mistycyzm, inspirowany ukraińskimi ikonami i malarstwem ściennym. Ta wspaniała twórczość została przerwana w 1938 r., kiedy Bojczuk został zaaresztowany i za rzekomy nacjonalizm stracony. Doczekał się jednak rehabilitacji w 1956 r.

Tekst: Agata Chmura, fot. Artur Wysocki