layout-wrota-lipiec2014-tlo-pustakostka

promocja.

layout-wrota-lipiec2014-przestrzen

mowiaca przegladarka 

 

wrotapodkarpackie.pl

layout-wrota-lipiec2014-tlo-wrota-glowna

layout-wrota-lipiec2014-tlo-przedmiot-puste

 

Pałac w Żyznowie

Żyznów. Piękna, pełna zieleni wieś w powiecie strzyżowskim, nad rzeką Stobnicą - prawobrzeżnym dopływem Wisłoka. Przejeżdżając przez Żyznów trudno nie zauważyć otulonego starymi drzewami dworu… Początki Żyznowa sięgają czasów średniowiecza, kiedy to część wsi - późniejszego Żyznowa istniała już przed 1390 r. na prawie polskim. Wynika to z dokumentu, w którym król Władysław Jagiełło przeniósł Czaderowi z Potoka z prawa polskiego na niemieckie kilka wsi, w tym między innymi „Minussziznów”. Potem, przez wieki wieś przechodziła z rąk do rąk, należała do dóbr właścicieli Strzyżowa i Czudca, istniał tu jak podaje Jan Długosz folwark sołtysi.

W 1536 r. wieś była podzielona między Szufnarowskich i Strzyżowskich. Żyznów Wyższy (Szufnarowskich) miał 24 kmieci, karczmę, dwie zagrody, 14 pustych ról, młyn i dwór z folwarkiem, a wieś szacowano na 500 grzywien. Żyznów Niższy (Strzyżowskich) miał 4 kmieci, część pustych ról, folwark sołtysi o 2 łanach, karczmę, młyn i sadzawkę i tę część oszacowano na 800 grzywien. Obie części Żyznowa należały w tym czasie do parafii w Lutczy.

W XVI w. Żyznów Wyższy (Górny) należał wtedy do Seweryna Bonera, który był w tym czasie właścicielem zamku Kamieniec i kilku okolicznych wsi. W poł. XVI w. podzielił majątek między synów. Syn Seweryn otrzymał Żyznów Górny, a w 1560 r. także spadek po zmarłym bracie Stanisławie, utrzymując ten pokaźny majątek do końca XVI w. Jego część w 1585 r. przeszła na Firlejów poprzez małżeństwo Zofii Bonerówny (siostry Seweryna) z Janem Firlejem, marszałkiem wielkim koronnym. W XVII w. Żyznów Górny jest w posiadaniu Ciepielewskich - właścicieli Domaradza.

 Wskutek różnych wojen i niekorzystnych wydarzeń politycznych, stan gospodarczy wsi uległ pogorszeniu. Nadal przechodził w ręce kolejnych właścicieli – Dydyńskich, Radziwiłłów, Łempickich, Straszewskich, Łosiów. Hrabia Witold Łoś sprzedał żyznowski dwór w 1917 r. Stanisławowi Bylickiemu i Róży z Grudzińskich Bylickiej. Żyznów był ich własnością do 1944 r., kiedy to majątek upaństwowiono i rozparcelowano, a chłopi otrzymali 280 ha ziemi. 

Łempiccy w I poł. XIX w. wybudowali z kamienia i cegły piętrowy pałac na resztkach wcześniejszego dworu, wzmiankowanego w 1536 r. Przed 1877 r. właścicielka Żyznowa Maria Straszewska założyła park przy pałacu w typie krajobrazowym z prostokątnym stawem i okrągłą wyspą, zachowaną do dziś. W połowie XIX w. obok murowanego dworu istniał folwark mający cztery budynki murowane, trzy drewniane i ogromny sad nad rzeką (drugi zwany „Pawlapol”, miał dwa budynki murowane, dwa drewniane i położony był na północny wschód od dworu). Naprzeciwko pałacu po drugiej stronie rzeki w XVII w. wybudowano murowaną kaplicę, a w 1862 r. wzniesiono obok murowany kościół.

Dwór przebudowany został częściowo pod koniec XIX i na pocz. XX w. i zatracił wiele pierwotnych, klasycystycznych cech. Założony na planie wydłużonego prostokąta, piętrowy, murowany, nakryty jest prostym, czterospadowym dachem. Elewacja frontowa, z wgłębnym portykiem, biegnącym przez całą wysokość budynku, wspartym na ośmiu kolumnach dodaje pałacowi niezwykłego wdzięku i lekkości. Piękne ich wykończenie nadaje mu charakter eleganckiej i zamożnej siedziby szlacheckiej. Natomiast w elewacji ogrodowej znajduje się portyk z tarasem stanowiącym przedłużenie ogrodu. Dwór posiada piwnice sklepione kolebkowo z poł. XVII w. W 1920 r. dobudowano kręcone schody i dach pokryto gontem.

W czasie II wojny światowej w pałacu w Żyznowie był szpital, a po parcelacji majątku w latach 1945-1948 funkcjonowało tu sanatorium przeciwgruźlicze. W 1949 r. w pałacu z resztówką utworzono istniejący do dziś Państwowy Dom Dziecka. Pałac nadal zachwyca architekturą, a otoczenie zachęca do spacerów. Niestety dawne zabudowania dworskie wymagają remontu i dobrej gospodarskiej ręki.

Tekst i foto: Izabela Fac